ประวัติดนตรีไทย


ดนตรีไทยถือว่าเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของชนชาติไทยมาตั้งแต่โบราณ  ซึ่งดนตรีไทยได้มีการพัฒนามาเรื่อย ๆ ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน  ซึ่งจะขอแบ่งยุคของดนตรีไทย  เพื่อให้สะดวกต่อการศึกษา  ดังนี้

  1. สมัยก่อนกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี
  2. สมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี
  3. สมัยกรุงศรีอยุธยา
  4. สมัยกรุงรัตน์โกสินทร์

สมัยก่อนกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี

จากประวัติศาสตร์ชนชาติไทยเดิมที่ได้อพยพมาจากแถบภูเขาอัลไตและอพยพเรื่อยมาจนถึงแหลมทองในปัจจุบันและได้ปรากฏหลักฐานเป็นจดหมายของอาจารย์ที่เซี่ยงไฮ้  ซึ่งอาจารย์มนตรี  ตราโมท  กล่าวว่า (สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 3  อ้างในมนตรี  ตราโมท.  2507 : ไม่ปรากฏหน้า)  ดังนี้ “จดหมายของอาจารย์ผู้หนึ่ง  ในโรงเรียนที่เซียงไฮ้  ซึ่งมีมาถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการของไทยเรา  ลงในวันที่  11  ตุลาคม  2484  กล่าวว่าเขาได้ทำการศึกษาค้นคว้าตำนานดึกดำบรรพ์ของชาติไทยในดินแดนจีน  ได้หลักฐานไว้หลายอย่าง  มีความในหนังสือฉบับนี้  กล่าวว่าคนไทยมีอุปนิสัยทางศิลปะทางดนตรีมาแต่ดึกดำบรรพ์”

จากข้อความในจดหมายที่ยกมา  แสดงให้เห็นว่าดนตรีไทยมีมาควบคู่กับคนไทยมาตั้งแต่โบราณก่อนการอพยพลงมาสู่แหลมทองในปัจจุบันและยังมีเอกสารหลักฐานเกี่ยวกับดนตรีไทย  ซึ่ง อาจารย์มนตรี  ตราโมท  ได้กล่าวถึงความเจริญรุ่งเรืองและความเป็นมาเกี่ยวกับดนตรีไทยและเพลงไทยอีกว่า (มนตรี  ตราโมท. 2507 : ไม่ปรากฏหน้า) “ในตอนกลางลุ่มแม่น้ำแยงซี  เป็นที่ตั้งของอาณาจักรฌ้อ  ซึ่งนักประวัติศาสตร์  โดยมากกล่าวรับรองว่าฌ้อในสมัยนั้นคือชนชาติไทย  พระเจ้าฌ้อปาออง  ซึ่งครองราชย์อยู่ระหว่าง  พ.ศ.310  ถึง  343  ว่าเป็นกษัตริย์ไทย  ในสมัยนั้นจีนได้เครื่องดนตรีไปจากชนชาติในดินแดนตอนใต้หลายอย่างที่ปรากฏชัดคือ  กลองชนิดหนึ่งซึ่งจีนใช้อยู่จนทุกวันนี้เรียกว่า “น่านตังกู” อันหมายถึง  กลองชาวใต้  ลักษณะเป็นกลองขึงหนังตรึงด้วยหมุดทั้งสองหน้าอย่าง “กลองทัด” ของไทยเราไม่ผิดเพี้ยนเลยและรูปร่างก็แตกต่างจากกลองชนิดอื่น ๆ ของจีน  ซึ่งเข้าใจว่าอาจได้ไปจากกลองของชนชาติไทย  ในสมัยครั้งกระโน้นก็เป็นได้” หลักฐานสำคัญอีกอย่างหนึ่งที่บ่งบอกถึง “เครื่องดนตรีไทย” และเครื่องดนตรีที่เก่าแก่ของไทยก็คือ “แคน” โดยมีหลักฐานยืนยัน  ซึ่งมีบันทึกของจีนได้บันทึกไว้ว่า (สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 5) “ที่เมือง CHANGSHA แคว้นยูนาน  เป็นบ้านเกิดของประธานาธิบดีเหมาเจ๋อตุง  เขาได้พบศพ  2  ศพ  ที่เกรียวกราวมาก  คือ  เป็นศพที่มีอายุตั้ง  2,000  ปี  แล้วร่างกายอยู่อย่างเก่าเอาอะไรกดเข้าไปก็ไม่เป็นอะไร  แล้วเครื่องแต่งกายก็วิจิตรพิศดารมาก  รัฐบาลของเขาให้ชื่อศพนี้ว่า “The Duke of Tai and his Consart” ในข้าง ๆ ศพ ปรากฏสิ่งของอยู่  2  อย่างคือ  เครื่องใช้ประจำวันเป็นเครื่องเขิน เครื่องเขินที่คล้าย ๆ กับเชียงใหม่เรานี้  แล้วก็เป็นจำนวนนับร้อย  แล้วอีกสิ่งหนึ่งก็เป็นเครื่องดนตรีชนิดหนึ่งที่ตรงกับของเราที่เรียกว่า  แคน  ในเรื่องที่เกี่ยวกับแคนนี้  สุมาลี  นิมมานุภาพ  ยังเล่าเพิ่มเติมพอสรุปได้ว่าจากบันทึกของจีนที่บันทึกว่าจีนมีแคนใช้ประมาณ  3,000  ปี  แต่จีนมีแคนใช้หลังไทย  เพราะฉะนั้นแคนไทยต้องมีอายุมากกว่า  3,000  ปี  ที่กล่าวว่าจีนมีแคนใช้หลังไทยเพราะถ้าใช้หลังการเปรียบเทียบจะเห็นว่าแคนของจีนสวยงามประณีต  กะทัดรัดกว่าของไทย  เพราะจีนได้แบบอย่างและรูปแบบไปจากแคนไทย  ซึ่งมีรูปร่างยาวใช้วัสดุที่ไม่ทนทานเท่าแคนของจีน  ซึ่งเมื่อจีนเห็นข้อบกพร่องของแคนไทยแล้วจึงนำไปปรับปรุงให้กระทัดรัดและสวยงามจากแคนของไทยได้พัฒนาเป็นเครื่องดนตรีอื่น ๆ อีกหลายชนิด  เช่น  ขลุ่ยและปี่ซอ  เพราะขลุ่ยทำง่ายกว่าแคน เพียงแต่เจาะรูที่ไม้ไผ่ก็เป่าได้แล้ว  อย่างเช่น  ขลุ่ยผิวของจีน  ส่วนปี่ซอก็คือลูกของแคนนั้นเองใช้ลิ้นโลหะประกอบกับไม้ไผ่เข้าแล้วเจาะรูเพื่อบังคับเสียง  อย่างเช่น  ปี่ซอของทางภาคเหนือในปัจจุบัน  ซึ่งต่อมาจึงใช้ไม้ทำเครื่องบังคับลมเรียกว่า “ดาก” เข้าไปในตัวของไม้ไผ่แล้วเจาะลิ้น (ปากนกแก้ว)  ทำให้เกิดเสียง  เช่น  ขลุ่ยชนิดต่าง ๆ ที่เราใช้กันอยู่ในปัจจุบันนี้ (สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 6  อ้างในจารุวรรณ  ไวยเจตน์.  2529 : 213)

สรุปได้ว่าดนตรีไทยมีประวัติความเป็นมาควบคู่กับชนชาติไทย  ก่อนที่จะอพยพมาสู่ถิ่นแหลมทองในปัจจุบัน  เครื่องดนตรีชิ้นแรกที่ค้นพบคือ  กลองและแคน  ต่อมาได้พัฒนาจากแคนเป็นปี่ซอและขลุ่ย  ซึ่งเป็นเครื่องดนตรีประเภทเป่า  เพราะทำได้ง่าย  เพียงแต่เจาะรูแล้วทำเครื่องบังคับลมก็สามารถเป่าเป็นเสียงดนตรีได้แล้ว

สมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี

การดนตรีในสมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานีนับเป็นสมัยเริ่มต้นประวัติศาสตร์ของประเทศไทย   เพราะว่าเรื่องราวชนชาติไทยปรากฏหลักฐานเด่นชัดขึ้นในสมัยสุโขทัย  เมื่อพ่อขุนรามคำแหงได้ประดิษฐ์อักษรไทยและจารึกเรื่องราวต่าง ๆ ลงในศิลาและจากศิลาจารึกสมัยสุโขทัยนี้  ทำให้ทราบประวัติศาสตร์สุโขทัยอย่างดี (เฉลิม  พงศ์อาจารย์.  2529 : 90)  เพราะในหลักศิลาจารึกของพ่อขุนรามคำแหงที่จารึกเป็นคำสั้น ๆ ว่า “เสียงพาทย์  เสียงพิณ  เสียงเลื้อน  เสียงขับ (สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 9  อ้างในณรงค์ชัย  ปิฎกรัชน์.  2528 : 17)  ทำให้เราทราบถึงดนตรีไทยในสมัยสุโขทัยได้เป็นอย่างดีมีความกว้างขวางมากมาย  เสียงพาทย์  หมายถึง  การบรรเลงวงปี่พาทย์  เสียงพิณ  หมายถึง  วงเครื่องสาย  เป็นต้น

ทวีสิทธิ์  ไทยวิจิตร  ได้กล่าวถึงเครื่องดนตรีไทยในสมัยสุโขทัย  โดยสันนิษฐานว่าเครื่องดนตรีไทย  มีกลองสองหน้า  แตรงอน (คล้ายเขาสัตว์ทำด้วยโลหะ)  แตรสังข์ (ทำจากหอยสังข์)   ตะโพน  ฆ้อง  กลองทัด  ฉิ่ง  บัณเฑาะ  กรับ  กังสดาล  มโหระทึก  ซอสามสาย  ระนาด  ปี่ไฉน (สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 9)  สรุปได้ว่าเครื่องดนตรีไทยในสมัยสุโขทัยเป็นราชธานีนั้น   เครื่องดนตรีมีครบทั้ง  4  ประเภท  อย่างเช่น  สมัยปัจจุบัน  คือ  เครื่องดีด  ได้แก่  พิณ  เป็นต้น   เครื่องเป่า  ได้แก่  ปี่  ขลุ่ย  เป็นต้นเครื่องตี  ได้แก่  ระนาด  ฆ้อง  กลอง  เป็นต้น  เครื่องสี  ได้แก่   ซอ  เป็นต้น

สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี

การดนตรีไทยในสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีนับได้ว่ามีความเจริญรุ่งเรืองเป็นอย่างมาก   เพราะประชาชนนิยมเล่นดนตรีกันมาก  ซึ่งเครื่องดนตรีในสมัยกรุงศรีอยุธยา  ส่วนใหญ่ได้รับมาจากกรุงสุโขทัย  แต่ก็ได้มีการปรับปรุงรูปร่าง  ตลอดจนการประสมวงดนตรีและได้มีการพัฒนา
คิดค้นเรื่องดนตรีเพิ่มเติม  เช่น  จะเข้  เป็นต้น

ด้วยความเจริญรุ่งเรืองในการดนตรีไทย  มีประชาชนนิยมเล่นดนตรีไทยกันอย่างกว้างขวางจะเล่นดนตรีกันจนเกินขอบเขต  จนต้องออกกฎมณเฑียรบาล  ในรัชสมัยของพระบรมไตรโลกนารถ (พ.ศ.1991 – 2031)  ว่า “…ห้ามขับร้องเพลงเรือ  เป่าขลุ่ย  เป่าปี่  สีซอ  ดีดกระจับปี่ตีโทนทับ  ในเขตพระราชฐาน” ในสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี  ปรากฏเครื่องดนตรีครบทุกประเภท   ดังนี้
เครื่องดีด  ได้แก่  กระจับปี่  จะเข้  พิณเพี้ยะ  พิณน้ำเต้าเครื่องสี  ได้แก่  ซอสามสาย  ซออู้  ซอด้วง  เครื่องตีไม้  ได้แก่  กรับพวง  กรับคู่  กรับเสภา  ระนาดเอกเครื่องตีโลหะ  ได้แก่  ฆ้องวงใหญ่  ฆ้องคู่  ฆ้องชัย  ฆ้องโหม่ง  ฉิ่งฉาบ  มโหระทึกเครื่องตีหนัง  ได้แก่  ตะโพน (ทับ)  โทน  รำมะนา  กลองทัด  กลองตุ๊ก  เครื่องเป่า  ได้แก่  ปี่ใน  ปี่กลาง (คงมีพวกปี่มอญและปี่ชวาด้วย)  ขลุ่ย  แตรงอน  สรุปได้ว่าการดนตรีไทยในสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี  ได้พัฒนาอย่างต่อเนื่องจากสมัยสุโขทัยเป็นราชธานีและมีการคิดค้นเครื่องดนตรีเพิ่มเติม  ประชาชนนิยมเล่นดนตรีไทย  กันอย่างกว้างขวาง  แม้แต่ในเขตพระราชฐาน  จนต้องมีการออกกฎมณเฑียรบาลเกี่ยวกับการห้ามเล่นดนตรีไทยในเขตพระราชฐาน

สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก  รัชกาลที่  1  พระองค์ได้ทรงฟื้นฟูการดนตรีไทยให้เจริญรุ่งเรือง  โดยทรงพระราชนิพนธ์เรื่องรามเกียรติ์ให้สมบูรณ์และดาหลัง  ซึ่งเป็นวรรณคดีที่มีมาแต่สมัยอยุธยา  วรรณคดีทั้ง  2  เรื่องนี้ใช้นำแสดงละครและแสดงโขน
(เฉลิม  พงษ์อาจารย์.  2529 : 293)  ต่อมาในรัชกาลที่  2  พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ดนตรีไทยได้เจริญรุ่งเรืองขึ้นด้วย  พระองค์ทรงส่งเสริมด้านวรรณคดีและการละคร  ทรงพระราชนิพนธ์  เรื่องอิเหนาและรามเกียรติ์  ขึ้นอีกสำนวนหนึ่ง  เพื่อให้เหมาะสมแก่การละคร  ให้มากยิ่งขึ้น จนวรรณคดีเรื่องอิเหนาได้รับการยกย่องว่าเป็นกลอนบทละครที่ดีที่สุด

ส่วนด้านดนตรีก็เฟื่องฟูเช่นเดียวกัน  จนปรากฏในพระราชประวัติพระพุทธเลิศหล้านภาลัยว่าทรงซอสามสายได้เป็นเลิศ  มีซอคู่พระหัตถ์เรียกว่า “ซอสายฟ้าฟาด” (ธำรงศักดิ์ อายุวัฒนะ.  2515 : 90)  ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว  แม้ว่าพระองค์จะไม่ทรงโปรดดนตรีมากนัก  แต่ก็มิได้ห้ามไม่ให้เล่นดนตรีไทย  ยังคงทำให้เจ้านายในวังได้มีการแสดงการดนตรีและการละครภายในวังของตน  จึงทำให้เจ้านายเหล่านี้มีส่วนในการอุปถัมภ์  ส่งเสริมในการละครและการดนตรีเจริญรุ่งเรืองสืบมาอย่างต่อเนื่อง  จนถึงสมัยเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี  2475  และในรัชสมัยนี้  ได้มีการประดิษฐ์ระนาดทุ้มขึ้นเพื่อใช้คู่กับระนาดเอกในรัชกาลที่  4  พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  ประชาชนนิยมเล่นแอ่วลาวเป่าแคนกันมาก  จนเป็นเหตุให้การดนตรีไทยมีผู้เล่นน้อยลง  พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  จึงโปรดเกล้าฯ  ให้ทรงพระราชบัญญัติห้ามเล่นแอ่วลาว  เมื่อปี  2408  ด้วย  เพราะทรงรังเกียจว่าไม่ใช้ของไทยแท้เป็นของประเทศราช  จะนำมาใช้เป็นของไทยนั้นหากใครเล่นจะเก็บภาษีให้แรง  ประชาชนจึงคลายการเล่นแอ่วลาวลง  พระราชบัญญัติข้อนี้  แม้จะมีลักษณะเป็นชาตินิยมมากก็จริง  แต่ถ้ามองในแง่ของการสงวนไว้  ซึ่งศิลปวัฒนธรรมไทยแท้แล้ว  ก็นับได้ว่าพระเจ้าอยู่หัวทรงห่วงใยในสมบัติของชาติและทรงพยายามที่จะส่งเสริมดนตรีไทยอย่างแท้จริง (พูนพิศ  อมาตยกุล.  2524 : 23)  การดนตรีในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  ได้ขยายแยกออกไปอีกมากมาย  อาทิ  เกิดการแสดงละครขึ้นอีกหลากหลายรูปแบบ  การบรรเลงแตรวง  ได้มีการปรับปรุงให้กว้างขวางมากยิ่งขึ้น

ในสมัยนี้ได้มีการพัฒนาเครื่องดนตรีไทยเพิ่มเติม  ได้แก่  กลองตะโพน (ความจริงคือกลองตะโพนเดิมนั่นเอง)  แต่วิธีการตีกลองผิดไปจากเดิมคือ  ใช้ตีแบบกลองทัด (ตีหน้าเดียว)
โดยใช้ไม้นวมตีเพื่อให้เกิดเสียงทุ้มกังวานและยังเกิดวงปี่พาทย์ไม้นวมเรียกว่า “ปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์” ใช้กับละครแบบใหม่  ซึ่งดัดแปลงมาจากโอเปร่า  ปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์นี้ฟังไพเราะมาก (ชิ้น ศิลปบรรเลง; 2515 : 21)  ในสมัยรัชกาลที่  5  การดนตรีไทยได้พัฒนารูปแบบเพิ่มขึ้นอีกมากมายที่สำคัญคือ  การประชันฝีมือดนตรีทำให้เกิดการพัฒนาฝีมือของนักดนตรีและเกิดการผสมวงขึ้น  โดยการนำเครื่องดนตรีต่าง ๆ มารวมเพิ่มขึ้นในวงให้มากและเป็นการรวมนักดนตรีที่มีฝีมือเข้าด้วยกัน
จึงทำให้เพียบพร้อมไปด้วยนักดนตรีฝีมือและมีเครื่องดนตรีหลากหลายประเภท  ทำให้การบรรเลงมีเสียงที่ไพเราะยิ่งในสมัยรัชกาลที่  6  การดนตรีได้รับอิทธิพลจากตะวันตกมากมาย  เพราะมีการค้าขายติดต่อกับชาวต่างชาติมาก  ซึ่งอาจารย์มนตรี  ตราโมท  ได้กล่าวว่า “เป็นรัชสมัยที่มีชาวต่างชาติเข้ามาค้าขายรับราชการและปฏิบัติธุรกิจมากมาย  เจ้านายและขุนนาง  ข้าราชการ  ศึกษามาจากยุโรปเป็นอันมาก  ศิลปะการแสดงต่าง ๆ จึงได้รับอิทธิพลจากชาติตะวันตกแปรเปลี่ยนและเกิดขึ้นหลายอย่าง  ละครก็มีละครพูด  ละครสังคีต  ละครร้อง  การดนตรีมีวงโยธวาธิต  แตรวง เพิ่มขึ้น  จนถึงวงของเอกชน  ในราชการมีวงเครื่องสายฝรั่ง  ของกรมมหรสพและของกรมทหารม้าล้วนเป็นวงปี่ที่มีคุณภาพการบรรเลงเป็นอย่างดี  ทางวงดนตรีไทยก็เจริญทั้งปริมาณและคุณภาพ  ทั้งวงปี่พาทย์  วงเครื่องสายและมโหรี” (มนตรี  ตราโมท.  2527 : 36)  ในสมัยรัชกาลที่  6  มีนักดนตรีที่มีชื่อเสียงเกิดขึ้นหลายท่าน  ซึ่งนักดนตรีที่มีชื่อเสียงในสมัยนี้  พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว  รัชกาลที่  6  ได้ทรงตั้งราชทินนามของนักดนตรี  ไว้เป็นคำกลอนสัมผัส

ดังนี้พระเพลงไพเราะ  หลวงเพราะสำเนียงหลวงเสียงเสนาะกรรณ  พระสรรพ์เพลงสรวงหลวงพวงสำเนียงร้อย  หลวงสร้อยสำเนียงสนธิ์

หลวงวิมลวังเวง  หลวงบรรเลงเลิศเลอ  ขุนบำเรอจิตรจรง  หลวงบำรุงจิตรเจริญ  ขุนเจริญดนตรีการ  พระยาประสานดุริยศัพท์หลวงศรีวาฑิต  หลวงสิทธิวาทิน  พระพิณบรรเลงราช

พระพาทย์บรรเลงรมย์  หลวงประสมสังคีต  พระประณีตวรศัพท์พระประดับดุริยกิจ  ขุนสนิทบรรเลงการ  หมื่นประโคมเพลงประสาน

หลวงชาญเชิงระนาด  ขุนฉลาดฆ้องวง  ขุนบรรจงทุ้มเลิศหมื่นประเจิดปี่เสนาะ  หลวงไพเราะเสียงซอ  ขุนคลอขลุ่ยคล่อง

(ไม่มีตัวจริง)  หลวงว่องจะเข้รับ  หมื่นคนธรรพ์ประสิทธิประสาร

หมื่นขับคำหวาน  หมื่นตันติการ  เจนจิตร  หลวงประดิษฐ์ไพเราะ

พระยาเสนาะดุริยางค์  พระสำอางดนตรี

ขุนสำเนียงชั้นเชิง (จารุวรรณ  ไวยเจตน์; 2529 : 235 – 236)

จะเห็นได้ว่าในรัชสมัยพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่  6  มีนักดนตรีที่พระองค์  ได้ทรงโปรดพระราชทานราชทินนาม  บรรดาศักดิ์และชื่อเสียงเกียรตินิยมแก่นักดนตรีหลายท่านอย่างเอาใจใส่  นับเป็นช่วงเวลาแห่งความเจริญรุ่งเรืองในด้านดนตรีไทยเป็นอย่างยิ่งและพระองค์  มีพระปรีชาสามารถในด้านการดนตรีเช่นกัน  จึงเป็นระยะเวลาที่นักดนตรีของพระองค์มีความผาสุกอย่างยิ่ง  ด้วยพระองค์ทรงเอาใจใส่เป็นอย่างดี

การดนตรีไทยในสมัยรัชกาลที่  7  นับเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อเพราะมีการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชมาเป็นการปกครองในระบอบประชาธิปไตยในช่วงปลายสมัยของพระองค์และสิ่งสำคัญที่เกิดขึ้นในสมัยนี้  คือ  เศรษฐกิจตกต่ำทั่วโลกและประเทศไทยก็ได้รับอิทธิพลนี้เช่นกัน  แต่ถึงอย่างไรก็ตามกำลังใจของนักดนตรีก็มีอยู่มาก  เพราะพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงศึกษาด้านดนตรีไทย  จนมีความสามารถในด้านการเล่นดนตรีไทยและพระราชนิพนธ์เพลงไทยไว้ถึง  3  เพลง  คือ  ราตรีประดับดาว  เขมรละออองค์เถาและโหมโรงคลื่นกระทบฝั่งสามชั้น (สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 37)

ในสมัยนี้มีนักดนตรีเกิดขึ้นมากมาย  ซึ่งบุคคลที่สมควรได้รับการยกย่องอย่างสูงสุด  คือ  หลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร  ศิลปบรรเลง)  ชาวสมุทรสงคราม  ท่านได้แต่งเพลงไทยไว้มากมาย  มีทั้งแต่งขึ้นใหม่และทำแนวบรรเลงเปลี่ยนแปลงจากของเก่า (ที่เรียกว่าทางเปลี่ยน)  เพลงที่
หลวงประดิษฐ์ไพเราะ  แต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่  7  เช่น  กระต่ายชมเดือนเถา  เขมรปากท่อเถา  ขอมทอง  ครวญหา  จีนนำเสด็จ  จีนลั่นถัน  ชมแสงจันทร์  เขมรเลียบนคร  พราหมณ์ดีดน้ำเต้า  นกเขาขะแมร์  สาลิกาเขมร

อะแซหวุ่นกี้  ขะแมร์กอฮอม  ขะแมร์ซอ  ขะแมร์ธมและโอ้ลาว  เป็นต้น  นักดนตรีไทยอีกท่านหนึ่งที่แต่งเพลงไว้ในสมัยรัชกาลที่  7  เป็นจำนวนไม่น้อย  คือ  นายมนตรี  ตราโมท  ชาวจังหวัดสุพรรณบุรี  ท่านมีความเชี่ยวชาญทั้งในการประพันธ์  บทเพลง  บทร้องและยังมีความสามารถในการแต่งเพลงประกอบการแสดงระบำต่าง ๆ มีผลงานมากมายสุดจะพรรณนาได้ เพลงที่แต่งในสมัยรัชกาลที่  7  ที่ขึ้นชื่อมากมีหลายเพลง  เช่น  โสมส่องแสง  เขมรปี่แก้วทางสักวา จะเข้หางยาวทางสักวา  นางครวญเถา  นกขมิ้นเถา  พม่าเห่เถาและพระจันทร์ครึ่งซีกเถา  เป็นต้น (พูนพิศ  อมาตยกุล; 2524 : 20)  การดนตรีไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จปรเมนทรมหาอนันทมหิดล รัชกาลที่  8  เป็นสมัยหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นการปกครองในระบอบประชาธิปไตย  สมัยนี้ “เป็นระยะที่ดนตรีไทยเข้าสู่สภาวะมืดมน  เพราะรัฐบาลไม่ส่งเสริมดนตรีไทยและยังพยายามให้คนไทยหันไปเล่นดนตรีสากลแบบตะวันตก”
(สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 40  อ้างในพูนพิศ  อมาตยกุล.  2524 : 21)  ต่อมาก็เกิดรัฐนิยมขึ้น “การที่มีรัฐนิยมเกิดขึ้น  กล่าวคือ  ห้ามการบรรเลงดนตรีไทย” (สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 40
อ้างในพระยาภูมี  เสวิน.  2516 : 137)  ด้วยเห็นว่าดนตรีไทยไม่เหมาะสมกับชาติที่กำลังพัฒนาให้ทัดเทียมกับอารยประเทศ  จึงมีการห้ามโดยเคร่งครัด  แต่ยังอนุญาตให้บรรเลงในงานพิธีหรือในบางประเพณี  แต่จะต้องไปขออนุญาตที่กรมศิลปากรหรืออำเภอก่อนและต้องมีบัตรนักดนตรีที่ทางราชการออกให้  จึงทำให้นักดนตรีหัวใจห่อใจเหี่ยวไปตาม ๆ กัน  บางคนถึงกับขายเครื่องดนตรีอันวิจิตรงดงาม  เพราะถึงเก็บไว้ก็เปล่าประโยชน์  เครื่องดนตรีอันงดงามวิจิตร  หลายชิ้นที่ถูกขายไปในรูปแบบของเก่าหรือขายต่อให้ต่างประเทศไปอย่างน่าเสียดาย  แต่ก็ยังมีนักดนตรีอีกไม่น้อยที่ไม่ยอมทิ้งดนตรีไทย  เช่น  หลวงประดิษฐ์  ไพเราะ (ศร  ศิลปบรรเลง)  ยังคงแต่งเพลงต่อไปอย่างไม่ย่อท้อ  เพลงเอกของท่านที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่  8  เช่น  แสนคำนึงเถา  กราวรำเถา  แขกเงาะและแขกชุมพล  เป็นต้น  และอาจารย์มนตรี  ตราโมท  ก็หันมาประดิษฐ์เพลงระบำมากขึ้น  ซึ่งเพลงไทยในระยะนี้  อรวรรณ  บรรจงศิลป์ (อ้างในสงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 41)  กล่าวว่า

“ระยะนี้มีผู้นำทำนองเพลงไทยมาใส่เนื้อร้องเต็มตามทำนองบ้าง  แต่งขึ้นเองบ้างเพื่อประกอบละครพูด  ละครประวัติศาสตร์และภาพยนตร์  ผู้แต่งมีหลายท่าน  เช่น  พรานบูรณ์  หลวงวิจิตรวาทการ  ล้วน  ควันธรรม  ฯลฯ  สำหรับหลวงวิจิตรวาทการร่วมกับอาจารย์มนตรี  ตราโมท  แต่งเพลงประกอบบทละครประวัติศาสตร์หลายเพลง  เช่น  เพลงเพื่อนไทย  ใต้ร่มธงไทย  ในน้ำมีปลา  ในนามีข้าว  ฯลฯ  เพลงเหล่านี้  มีลักษณะเป็นแบบตามใจผู้แต่งจะเป็นเพลงไทยก็ไม่ใช่  เพลงฝรั่งก็ไม่ใช่  การแต่งเพลงของหลวงวิจิตรวาทการแต่งโดยใช้จินตนาการของตนเองบ้าง  บางเพลงก็นำทำนองของฝรั่งมาใส่เนื้อไทยบ้าง  เช่น  ภาพเธอ  นักแต่งเพลงอื่น  เช่น  พรานบูรณ์ มีจุดมุ่งหมายของการแต่งเพลงเพื่อนำไปประกอบภาพยนตร์  ละคร  เพลงที่แต่งจึงพยายามให้เหมาะกับเนื้อเรื่อง เป็นสำคัญ  เช่น  เพลงดูซิดูโน่นซิ  เพลงร้อนแดด  ฯลฯ  อาจกล่าวได้ว่าเพลงในระยะนี้เป็นเพลงที่ยังไม่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ทฤษฎีตะวันตกอย่างแท้จริง  ถึงอย่างไรก็ตามดนตรีไทยสมัยนี้ก็มิได้ซบเซาถึงขนาดจะขาดตอน  เหมือนเมื่อครั้งเราเสียกรุงศรีอยุธยา  แม้จะซบเซาลงบ้างและเกิดเพลงไทยสากลขึ้น  เพลงไทยสากลที่เกิดขึ้นใหม่นี้  ก็ยังเอาเค้าของเดิมหรือเอาเพลงไทยของเดิมมาร้องเล่น เพียงแต่เปลี่ยนจังหวะให้กระชับขึ้นเป็นแบบฝรั่ง  ของไทยแท้จึงไม่ถึงกับสูญและโชคดีที่ยุดนี้สั้นมาก  มีการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลกันบ่อยในที่สุด  ดนตรีไทยแท้ก็กลับคืนมาอีกครั้ง (อรวรรณ  บรรจงศิลป์ และโกวิทย์  ขันธศิริ.  2526 : 18)  การดนตรีไทยในรัชสมัยรัชกาลปัจจุบัน เมื่อปลายรัชกาลที่  8  พ.ศ.  2488  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช  ซึ่งขณะนั้นทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นพระอนุชา  ได้ทรงเริ่มพระราชนิพนธ์เพลงไทยสากลและเพลงสากลขึ้นเพลงแรก  คือ  เพลงพระราชนิพนธ์  แสงเทียนและต่อมาก็ทรงพระราชนิพนธ์เพลงสายฝนและอีกมากมาย  เช่น  เพลงชะตาชีวิต  เพลงใกล้รุ่ง  เพลงคำหวาน  เพลงดวงใจกับความรัก  เพลงพระราชนิพนธ์เหล่านี้ผิดแผกแตกต่างไปจากเพลงที่นำประพันธ์เพลงไทยสากลยุคนั้นได้ประพันธ์ขึ้นเป็นเพลงที่บรรเลงยาก  ร้องยากที่สุด  เพราะใช้โน้ตครึ่งเสียงและกุญแจเสียงไม่เจนกับหูคนไทยในยุคนั้น  กล่าวได้ว่าเพลงพระราชนิพนธ์ยุคแรกเริ่มขึ้น  ทรงได้ล้ำหน้าความสามารถของนักประพันธ์เพลงไทยเป็นอย่างมาก เข้ามาตรฐานเพลงที่นิยมสูงสุดในทวีปยุโรปและอเมริกาจนฝรั่งกล่าวสรรเสริญในพระปรีชาสามารถ (พูนพิศ  อมาตยกุล.  2529 : 19)

ในสมัยนี้ได้มีผู้แต่งเพลงไทยสากลหลายท่าน  สำหรับนักแต่งเพลงไทยสากลที่มีผลงานเป็นที่ยอมรับโดยทั่วไปทั้งในและนอกประเทศ  คือ  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เพลงพระราชนิพนธ์ของพระองค์ได้แสดงถึงความงดงาม  ความละเอียดประณีต  มีรสนิยมเป็นแบบเฉพาะพระองค์  ซึ่งเป็นพรสวรรค์อย่างหนึ่งอันหาได้ไม่ง่ายนัก  ดังที่อาจารย์มนตรี  ตราโมทย์  ให้สัมภาษณ์  เสถียร  ดวงจันทร์ทิพย์ (เสถียร  ดวงจันทร์ทิพย์.  2530 : 28)  ดังนี้ในด้านดนตรีไทยและนาฎศิลป์นี้  ดูเหมือนว่าพระองค์ท่านจะทรงสนพระทัยพอ ๆ กัน  แต่ถ้าทางด้านดนตรีสากลแล้วทรงพระปรีชาสามารถมากทีเดียว  ลักษณะนี้ถ้าหากเป็นสามัญชน  คนธรรมดาก็เรียกว่า  มีพรสวรรค์  เป็นบุคคลประเภทที่เรียกว่า  เรียนน้อยแต่รู้มากได้จะมีอยู่เฉพาะรายบุคคลเท่านั้น  นับได้ว่าเป็นบุญของศิลปินไทยและประเทศชาติที่องค์พระมหากษัตริย์ทรงสนพระทัยในศิลปะการดนตรีเช่นนี้การดนตรีไทยในปัจจุบัน  จะเห็นได้ว่าได้ขยายวงกว้างเข้าไปอยู่ในสถานศึกษา  เห็นได้จากสถาบันการศึกษาทั้งระดับประถมศึกษา  มัธยมศึกษาและอุดมศึกษาได้ส่งเสริมให้นักเรียนและเยาวชนเล่นดนตรีไทยและขับร้องเพลงไทย  โดยบรรจุวิชาดนตรีไว้ในหลักสูตรทุกระดับ  ทั้งนี้ด้วยพระบารมีของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชและสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ  สยามบรมราชกุมารี  ได้แผ่ปกคลุมเป็นร่มเกล้าแก่นักดนตรีไทยและเพลงไทยอย่างใหญ่หลวง  ด้วยพระองค์ทรงโปรดเพลงไทยและดนตรีไทยเป็นอย่างยิ่ง  ซึ่งพระองค์ได้พระราชนิพนธ์เรื่อง “เหตุใดข้าพเจ้าจึงชอบดนตรีไทย?” โดยทรงขึ้นต้นว่า “ดนตรีไทยดูเหมือนจะพัวพันกับชีวิตประจำวันของข้าพเจ้าตั้งแต่เกิดมา  พอเกิดมาเขาก็ประโคม  เวลาสมโภชน์เขาก็ประโคม (สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2531 : 47  อ้างในทองต่อ  กล้าวไม้  ณ  อยุธยา.  13)

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ  สยามบรมราชกุมารี  ทรงอุปถัมภ์และทรงทะนุบำรุงดนตรีอยู่ตลอดมา  ทรงพระอุตสาหะเสด็จพระราชดำเนินไปเป็นประธานการแสดงดนตรีไทยของครูอาวุโสและบรรดาวงดนตรีของเด็กและเยาวชน  ตั้งแต่ระดับประถม  มัธยมและอุดมศึกษาหลายครั้ง  ได้ทรงร่วมการบรรเลงดนตรีด้วย  ยังความโสมนัสยินดีแก่ผู้ร่วมและผู้มีโอกาสได้เฝ้าทูลละอองพระบาทเป็นที่ยิ่ง (สงบศึก  ธรรมวิหาร.  2540 : 48  อ้างในทองต่อ  กล้วยไม้  ณ อยุธยา. 2541 : 14)  สรุปได้ว่าการดนตรีในสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช  รัชกาลที่  9  ได้มีความเจริญรุ่งเรืองเป็นอย่างยิ่ง  เพราะพระองค์ทรงโปรดการดนตรีทุกประเภท  จนเป็นที่ยกย่องสรรเสริญจากชาวโลก  ทั้งในและต่างประเทศอย่างท่วมท้น  พระองค์ยังทรงพระราชนิพนธ์เพลงไว้อีกมากมาย  อีกทั้งสมเด็จพระเพทรัตนราชสุดาฯ  สยามบรมราชกุมารี  ก็ได้ทรงโปรดปรานดนตรีไทยเป็นอย่างยิ่ง  ทรงบรรเลงดนตรีไทยได้ทุกชนิด  ทรงใฝ่พระราชหฤทัยอย่างจริงจัง  ดังที่เสรี  หวังในธรรม  กล่าวว่า “ดนตรีไทยไม่สิ้นแล้ว  เพราะพระทูลกระหม่อมแก้วเอาใจใส่”

ที่มา : http://www.sadetmusic.com/music/music.html

About these ads

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s